türk usulü / ekşi

türk usulü :

genel esasları idare etmek ve ihlal etmek prensiplerine dayanır. rasyonel düşünce ile o kadar alakasızdır ki taban tabana zıt olduğunu bile söyleyemezsiniz. iki şeyin zıt olabilmeleri için benzeyen bir tarafları olması gerekir. yine de her durumda kötü olduğunu söylemek mümkün değildir, bu da başka bir varoluş tarzı. ama sadece alışkanlık, görgü, zevk ve tercih meselesi olan hususlarda bile türk usulünün aşağılanması adet olmuştur. türk usulü diye küçümsenen şey, asansörü durmaması gereken katta durdurma ve üç vakte kadar bozma teknikleri ise, eyvallah, atış serbest. yerde yemek yemek, sonra yediğini yere yakın vaziyette ihraç etmek gibi hususlar ise kültürel kod sayılır, b.. atanlara gücenirim, hatta patırtı çıkmayacağını bilsem dombili, taocu diyesim gelir, ama ortalığı karıştırmaya değmez.

(sirkencubin 02/11/2011 00:42)

türk usulü başarı formülü:

"türk usûlü" formül olmaz, formül olursa türk usûlü olmaz. bu bakımdan çelişik bir ifadedir. türklerin başarı konusuna odaklanma durumları hakkında da spekülasyon yapılabilir, ama sabah sabah ne gerek var? japonya'da her yıl on bin yöneticinin başarısızlık yüzünden intihar etmesi rivayetinin işaret ettiği olguyu bir uca koyarsak, "türk usûlü"nün ortanın diğer tarafında kalması muhtemeldir, yani başarı kavramı ile pek bir alış verişimiz yok gibi görülüyor. türk usûlü denebilecek bir şey varsa, yumurta kapıya sıkışınca küreklere asılmaktır denebilir. az zamanda çok ve büyük işler başarmayı severiz. böylece çok zamanda keyfimize bakacak vakit kalır. az zamanda bir şey yapamıyorsak, yapmayız. esasta çok da kötü bir şey değil belki, ama milletlerarası rekabet ortamında lehimize olmuyor bu alışkanlıklarımız.

(sirkencubin 02/11/2011 00:43)

türkiyəlilərin şərq gündəmindən uzaq qalması / öz aramızdı

türkiyelilerin garb gündeminden uzak kalması ile tamamlanmaktadır ve türkiyelilerin içeride birbirini yemekten dışarıya bakacak halinin kalmamasından kaynaklanmaktadır. bir sebebi de türkiye de bürokrasinin ve ziyalıların zihniyetidir. bunlar garba bir hayal, bir ideal olarak yaklaşırlar, asri olmayı hedef ittihaz ederler, ama bununla alakalı vizyonları ekseriyetle bir asır önce yarım yamalak edinilmiş malumata dayanır, garbın kendisine değil hayaline aşıktırlar. yurt dışında neler olup bittiğini takip eden az sayıda kişiyi de dinlemek istemezler, içine kapanık ve 1930’lu yıllarda takılıp kalmış bir entelijansiyası vardır türkiye’nin ve kendini en ilerici, en asri, en garpçı addeden zümrenin avrupa birliği ne ve standartlarına en fazla itiraz eden zümre olması da meraklı husustur. ezcümle avrupasız bir avrupailik icat etmişlerdir. bir kısmı da aynı marazlı alakayı şimal istikametiyle yaşarlar. bu zümrenin şarkla alakası ise kompleks kelimesiyle hulasa edilebilir. bunlar şarkı her nevi geriliğin, kötülüğün, pisliğin kaynağı olarak görürler. 1800'lü yıllarda amerika nın cenubunda bir çiftlik ve malikane düşünün, her tarafta zenci köleler, tarlalarda çalışıyorlar, bir kısmı da malikanede hizmetçi. hizmetçi olanlar beyazlara hayran ve sahip diye, efendi diye yere göğe sığdıramıyor iken, tarlada çalışan zencileri de "pis zenciler" diye tahkir ediyor. işte türkiye ziyalılarının hali bu hizmetçiye benzer. türkiyenin matbuatı da aynı haldedir ve vaziyetlerini hakikate göre değil, iktidara göre tayin ederler. neticede hiçbirinin kendi çöplüklerinin dışında ne olduğu ile alakası yoktur. "sol" manzarası bu, "sağ" manzarası da çok farklı değil, onlar da okuma yazma işlerinde geriden gelmekte, gündelik meselelere ve solla hesaplaşmaya kilitlenmiş vaziyette. neticede kimsenin dünyayla alakadar olacak hali kalmıyor. gazete manşetlerine bakarsanız, the guardian, the washington post ve asahi shimbun aynı konuyu yazarken, türkiye’nin tamamen başka işlerle uğraştığını görürsünüz. 24/7/2009

sərhəd açılmazsa mən oyuna gəlmərəm / öz aramızdı

(ermənistan prezidentinin bəyanatı üzerine)

gelmezsen hatırımız kalırdı demek gerekirdi ve lakin hükumetimiz pek kibar, aman adamcağız maçı kaçıracak diye serhaddi açmaya kalkıyorlar.

o değil de, oyuna gelen kim şimdi, ben onu anlamadım.

2/9/2009

türkiye'nin muhafazakarlaşması / öz aramızdı

muhafazakarların giderek sekülerleşmesi sebebiyle tersine dönen süreç. mesele köy hayatı ile şehir hayatı arasındaki çelişki değildir. geleneksel kültür ve modern medeniyet arasında bir çekişme mevcuttur. şehirde eski medeniyetin izlerine daha az rastlandığı için, şehir hayatı geleneğe göre yaşamak isteyenlere bir alternatif sunmadığı için, geleneksel kültürün köylü versiyonunun şehre taşınması gibi bir zaruret hasıl olmakta, bu da karşıdan bakınca köylüleşme gibi görülmektedir. ne var ki, bu bir geçiş sürecidir. köy hayatının formları şehir hayatının ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli gelmemektedir. muhafazakar sınıf eski değerlerini yeni formlarla ifade etmek gibi bir meydan okumayla karşı karşıyadır. çoğu zaman da kolaya kaçılmakta, modern formların sözde yerli versiyonları üretilerek, durumu kurtarmakla yetinilmekte ve galip durumdaki medeniyete teslim olunmaktadır.

10/3/2009

harran / ekşi

harran'da otobüsten iner inmez etrafınızı bir sürü çocuk sarıyor. kızlar daha çok üzerlik satmaya çalışırken, erkekler de harran'ı anlatan kitapçıkları pazarlamaya çalışıyorlar. ayrıca her biri "gönüllü" turist rehberi olarak bölgenin tarihini türkçe, arapça, ingilizce olarak anlatmaya talip oluyorlar. attığınız her adımda etrafınızdalar (ister kelebeklere benzetin, ister karasineklere, hayal gücünüze kalmış. hem neticede hepsi de eklembacaklılar... -insert faşik smiley here-). sonra uzaktan bir polis arabası görünüyor, içlerinden biri anadilinde bir şeyler bağırıyor, çil yavrusu gibi dağılıyorlar, birden ortalık sütliman oluyor. polis amcalar ise, çocuklara fazla yüz vermemeniz gerektiğini söylüyor, iddiaya göre hırsızlık vakaları görülüyormuş.

(sirkencubin, 26.10.2003 12:56)

tarihi harran şehrini çevreleyen surun temelleri bugün hâlâ yerinde duruyor, ancak sur üzerindeki kapılardan yalnız biri ayakta kalabilmiş. bu alan içinde bir yerleşim merkezi mevcudiyetini sürdürüyor. burası resmiyette ilçe olmakla birlikte esasta küçük bir köyden ibaret. bir de muhtemelen harran ilçe olduktan sonra yapılmış bir kaç resmi bina var çevrede, hepsi bu. yerleşim merkezinin en dikkat çekici yönü orijinal harran evleri. aşağı yukarı bir küp şekli teşkil eden dört duvar üzerine ucu küt, ince uzun bir kubbe kondurulması ile elde edilen birimlerden oluşuyor evler. bu birimler müstakil birer ev değil, yanyana diziliyorlar, alçak kapılarla birbirlerine bağlanarak, bazen aradaki bölmeler kaldırılıp büyük birer mekan elde edilerek evleri meydana getiriyorlar. evlerin etrafında bir insan boyunu geçmeyen avlu duvarları var. kerpiçe benzer bir malzemeden yapılmış evler. ancak tarihlerinin iki yüz yıla kadar gidebildiği söyleniyor, bu kadar kuru bir iklimde bile kerpiç bir binanın bu kadar iyi korunması mümkün görünmüyor, bir tür tuğla kullanılmış olsa gerek. evlerin bazılarına briket avlu duvarları ve muhtelif müştemilat eklenmiş. sit alanı olmasına rağmen evlerde yaşayanların ihtiyaçlarına göre bu tür ekler yapmalarına müsaade ediliyor demek ki.

harran'da bir de tarihî kale var, roma ve selçuklu devirlerinde ekler yapılmış ve tamirat görmüş olmakla birlikte, esasen hitit dönemine ait bir yapı. ay tanrıçasına adanmış bir tapınağın da burada bulunduğu söyleniyorsa da çok net değil.

son olarak en eski üniversite olduğu kabul edilen alan var. bir sürü yıkıntı taşın arasında ayakta kalmış büyük bir kemer ve yüksek bir kule bulunuyor burada. bu ikisi modern harran üniversitesi'nin ambleminde de yer alıyorlar. buradaki kazı faaliyeti sürüyor. ayrıca çevrede çok sayıda kazılmamış höyük var.

dümdüz ovanın ortasında, güneşin altında, ekim ayında bile hakikaten hârr bir yer harran.

(sirkencubin, 27.10.2003 12:30)

#2272641 - sirkencubin - 28.10.2011 23:57

diyanet işleri başkanlığı / mürteci

türkiye cumhuriyeti devletinin din işleri ile alakalı kurumu. kimi zaman laik devlette böyle bir kurumun ne işi var diye itiraza uğrar, kimi zaman rejimin oyuncağı yollu tarizlerle dindarların istiskaline uğrar. bir bakalım nedir bu diyanet. 

toplum ve devlet hakkında ne kadar fantastik tasavvurlarınız olursa olsun, realiteden en fazla bir miktar uzaklaşabiliyorsunuz, yoksa kurduğunuz yapının başınıza çökmesi an meselesi. bu bir. 

türkiye ahalisinin kahir ekseriyetinin müslüman olduğu bir ülke. islam sadece fert veya cemiyet değil, devlet seviyesinde de yaşanan, düzenleyici olan bir din. bu da realite, etti iki. 

ittihatçılar hayalperest olabilirler, daha bir sürü menfi sıfat da bulabilirsiniz, ama salak değillerdi. hakket bak, deli olmakla salak olmak arasında çok fark var. ezcümle ne kadar komitacı olurlarsa olsunlar, devlet geleneğini külliyen ilga etmediler. bu da üç. 

bahsi geçen üç maddeden vardığımız nokta şu: nasıl ki osmanlı ve cumhuriyet diye ayrı ayrı devletler yoksa, şeyhülislamlık, şer'îye ve evkaf vekaleti ve diyanet işleri başkanlığı diye ayrı ayrı kurumlar da yok. devlet tuğrul beyin devletiyle aynı devlet, ordu cebelü sipahi ile aynı ordu, diyanet de din işlerine bakan devlet müessesesinin bugünki devamı. 

şimdi baştaki suallerimize dönelim. 

köşeli kafalı pozitivistlerimiz için kötü haber: devletimizin tasavvur ettikleri mânâda arzu ettikleri miktarda laik olması fiilen mümkün değil. bugün diyanetin sürdürdüğü faaliyet neredeyse bin yıldır mevcut bu ülkede ve bazılarının kafası pek basmasa da memleket ahalisinin ekseriyeti için bu bir ihtiyaç. insanların birbirinin dinine karışmadan yaşaması, hepsi için homojen yapılanmalar teşkil edilmesi mânâsına gelmiyor, zira dinlerin farklarına göre ihtiyaçlar da farklı. ateistler bireysel takılıyorlar, hristiyanlar seküler idareden bağımsız bir kilise kurumuna ihtiyaç duyuyorlar, müslümanlar da dinin bizzat devlet tarafından temsil edilmesine lüzum duyuyorlar. diğer taraftan diyanet teşkilatının varlığı sistemin de işine geliyor, zira devleti dinden tamamen soyutlamaya kalkıp, müslümanlar için de kilise kurumu gibi "sivil toplum" tarzı bir yapılanma kurulmasına kalkışılsa, bu yapılanmanın devletle rekabete girmesi, hatta devletin yerini alması ihtimali var. "elimin altı, gözümün önü" bir ara çözüm olarak daha cazip görünüyor. -elhamdülillah- bu kadar çok müslümanın olduğu bir ülkede başka türlüsünü düşünmeniz zor. 

peki islamcıların diyanetle alıp veremediği nedir? devlet hakkında osmanlı-cumhuriyet ayrımı tarzındaki dolmayı yutmuş olmak, cumhuriyet hususunda "onların devleti, bizim değil" tarzında hissiyat ve düşüncelere sebep oluyor. bu durumda diyanet de onların devletinin bizi kontrol etmek için kurduğu tuzak oluveriyor. halbuki bu devlet başkasının değil, bu ülkede yaşayan herkesin ve elbette ve hatta bilhassa müslümanların devleti. islam devleti değil demek mümkündür, ama müslümanların devleti değildir demek mümkün değildir. diyanet de bu hakikatin en göz önünde duran bir delilidir. diğer taraftan diyanet teşkilatının varlığı müslümanların da işine gelir, faraza diyanet'in faaliyeti cemaatlere devredilseydi, nasıl bir çıngar çıkardı, tasavvur edebiliyor musunuz? başka türlü bir uygulamanın bir mazisi olmayacaktı, sıfırdan başlamak gerekecekti ve bir sistemin oturtulması çok sancılı olacaktı. mevcut halde diyanet'in, hacı yatmazın altındaki ağırlık gibi, dengeleyici bir rolü var. 

peki, diyanet öyle değil de, böyle, şu değil de bu, değil mi? değil. klasik din eğitiminin kesintiye uğraması memlekette bir sürü yeni tarz türemesine yol açtı, asgari müşterekleri olsa da her biri bir ayrı yol tutmuş, hepsi de kendini merkeze aldığı için kendisinden farklı gördüğü bütün meşrepleri ve bu arada diyaneti kusurlu görüyor, ama bu kanaatler sadece grupların kendilerini bağlar. diyanetin üslubu kanaatimce klasik usûle uygun düşmeye yakın, akademik ve sahih bir üslup. elbette çok cevval bir duruşu yok diyanetin ve bir devlet kurumu olarak bastırılmış bir hali var, mesela şikayet edip durulduğu gibi, hoca efendiler cihattan, ribadan pek bahsedemezler, ama bu durum da aslında sizin bu ülkedeki ağırlığınızın bir göstergesi. memleketinizi darülharb olarak görüp, nereye hicret etsek diye sağa sola bakacağınıza, ensar rolüne talip olsaydınız, daha farklı olabilirdi. ezcümle biz nasıl bir müslümanlarsak, devletimiz de öyle bir devlet, diyanetimiz de öyle bir diyanet.

(sirkencubin 08/09/2009 09:37)

ismet inönü / mürteci

inönü'nün atatürk resimlerinin yerine kendi resmini koymasının tuhaf bir tarafı yoktur. atatürk reisicumhurdu, onun resimleri geçerliydi. sonra inönü reisicumhur oldu, tabiatiyle onun resimleri makamı devraldı. daha sonra da celal bayar'ın resimleri bayrağı devralmalıydı, ama demokratlar kasedi başa sardı, geleneği bozdular. yaşayan mustafa kemalle alakası sorgulanabilir bir atatürk kurgusunun ortaya çıkışı demokrat parti zamanına rastlıyor galiba, ilginç.

(sirkencubin 02/09/2009 10:36)

cumhuriyetin günah keçisi. gerçekten günahkar bir keçi olabilir, ama günah keçisi olarak kullanılması içinde yaşadığımız illüzyonun (bkz: the matrix) devamına yarıyor. yaygın yanılgı her şeyi atatürk'e fatura etmek. bunu iki taraf da yapıyor, böylece bir şeytani atatürk ve bir de melek atatürk tablosu ortaya çıkıyor. bu yanılgının diğer versiyonu ise düalist takılıyor, atatürk melek ve inönü şeytan oluyor. ikisi de yanlış. 

kadro, arkadaşım, kadro; bugün memlekette gördüğün şeyler, belli bir oranda bir kadronun eseri, halk arasında ittihatçılar diyoruz bunlara. atatürk gibi ismet paşa da bunlardan biri, pek çoğundan daha önemli biri ve gerçekten ana hatlarıyla memleket için talihsizlik sayılabilecek biri, ama varlığı o kadroyla birlikte anlam kazanıyor. sadece kendi keyfi, kendi karakteri değil, belirleyici olan; arkasındaki insanların düşünce yapısının bir ifadesi, bir tecelli yeri olarak ortaya çıkıyor. memleket ahvalinin büyük belirleyicisi ise memleket ahalisinin kendisi. temayülleriniz ne idi, ne idiniz de bunlar başınıza geldi, budur. 

dersimizi tekrar edelim şimdi, 

neydi? 

1. osmanlı ve cumhuriyet diye iki ayrı devlet yoktu. 

bugün de diğerini gördük: 

2. kötü osmanlı-iyi cumhuriyet, iyi osmanlı-kötü cumhuriyet veya gerçek cumhuriyet-yalancı cumhuriyet diye bir şey de yok. gerçek olan tek şey yuttuğumuz yalancı dolmaların bize gerçeği unutturmuş olması. (mavi hap mıydı?) türkiye devleti yüz yıl önce hangi devletse o devlettir. türkiyedeki halk yüz yıl önce hangisiyse yine odur. türkiye'nin aydınları yüz yıl önce neyse odur. binaenaleyh ne olacaksa o olmaktadır türkiye'de, monarşi devam etseydi de, meşrutiyet devam etseydi de, cumhuriyet olsaydı da, atatürk olsaydı da, olmasaydı da, inönü olsaydı da olmasaydı da böyle şartlar altında bulunan böyle bir halkın böyle bir devleti olurdu. 

gelecek programda üşenmezsek diyanetten bahsederiz belki. ip ucu da verelim, diyanet iyi bir şey. 

bu arada inönü'nün paralara resmini koydurmakla iyi bir iş yaptığında ısrarlıyım. maksadı ne olursa olsun, normalleşmeye katkısı olurdu. ha, bu günahlarını affettirir mi, cık.

(sirkencubin 03/09/2009 10:47)

osmanlı devleti'nin geri kalmasının nedeni

öncelikle ileri ve geri kavramlarını irdelemek gerekir. tarihi sürekli bir ilerleme ve evrimleşme trendi olarak gören ilerleme paradigması moderniteye ait bir algı şeklidir. dolayısıyla neyin ileri neyin geri olduğuna dair yargılar mevcut durumun bu bakış açısına göre değerlendirilmesi ile ulaşılan sonuçlar olsalar da, ancak temelde ilerleme paradigmasını benimseyen kişileri bağlar, kabul edilmesi zorunlu bir bilgi teşkil etmez bu yargılar. kendi içinde çözülme dönemini yaşayan bir medeniyetin, yükselme devresindeki bir medeniyet karşısında avantajsız ve zayıf durumda görülmesi doğalsa da, bunun "geri" olmak şeklinde isimlendirilmesi şart değildir. osmanlı devlet-i aliyyesi'nin de "ileri" olduğu dönemleri olmuştur. daha sonra gerçekleşen gelişme ise bu devleti kuran toplumun hâlâ süren bir dönüşüm sürecine girmiş olmasıdır.

alternatif olarak çok basit bir sebep de gösterilebilir: osmanlı amerikanın altın ve gümüşünü, afrikanın elmaslarını yüklenip götürmediği için geri kalmıştır. niye öyle yapmadığı ise uzun hikaye, belki başka bir entryde...