1453 / ekşi

yahya kemal'e göre, takvimlerin de dini imanı vardır, 857 istanbul'un fethinin tarihi, 1453 doğu roma'nın yıkılışının tarihidir.

(sirkencubin, 15.05.2003 11:59 ~ 31.07.2003 18:14)

köyde uyanmak / ekşi

"mmmh, sabah olmuş... anee saat ne kadar erken, altı üstü altı saat uyumuşum, ama zımba gibiyim..." bunların yarısını yatakta, yarısını ayakta düşünürsünüz, zira kemiklerinizi hamur eden uyuşukluktan eser yoktur. "yine mi sabah oldu yaaaa, offff"lardan eser yoktur, çocuk gibi neş'e içinde uyanırsınız. ama hepsi bu değil, gözümü açıp da pencereden kulaklıtaş tepesinin çıplak kayalarını gördüğümde, kendi çocukluğumun masal gibi, rüya gibi tüller ardında kalmış günlerine, oradan daha uzak geçmiş zamanlara, bilmediğim, ama yakından tanıdığım çağlara uzanır içimde bir şeyler. rahmetli dedemi hatırlarım, onun babasının, dedesinin, cedlerinin o dağlarda dolaştığını düşünürken, topraktan fışkıran bir şey damarlarımda dolaşır. köyde evler, nasıl taşlar gibi, ağaçlar gibi toprağın ve dağların tabii uzantıları ise, ben de asırlar boyunca yaşamış cedlerimin bugünki devamı olduğumu hissederim. insanı çevreye, varlığa bağlayan güçlü bir his bu...

kapitalizm sosyalizm ilişkisi / ekşi

kapitalizm ile sosyalizm arasındaki benzerlikler, farklılıklar veya bu iki kavramı bir arada değerlendirmek yoluyla kurulabilecek herhangi bir ilişki.

ortaçağ düzeni 12-13. yüzyıllarda avrupa'da yaşanan gelişmeler sonucu burjuvazinin palazlanmaya başlaması ile çatırdama yoluna girmiştir. rönesans, reform, aydınlanma, akıl, bilim, demokrasi kavramları esasta modernite ve batı medeniyeti bağlamında mânâ taşır. burjuvalar/ üretim ve ticaret kuvvetleri/ sermaye önce krallarla birlik olup ruhbanları ve aristokrasiyi tepelemiş, sonra ayaktakımını ayaklandırıp kralları uçurmuş ve yerlerine daha kolay manipüle edilen politikacı ve bürokrat tiplerini ikame etmiştir. sınıflararası güç mücadelesine paralel olarak zihniyet ve kültür konusunda da gelişmeler yaşanmıştır. iki alan birbirinin doğrudan sebebi veya sonucu olmasa da sonuçta paralel bir gelişme göstermişlerdir. bütün bu gelişmelerle ortaya çıkan yapı sermaye gücünün baş aktör olduğu bir "oyun"dur. ancak "yükselme dönemi dinamikleri" oyundaki diğer karakterlerin varlığını tehdit etmeye başlayınca "tepki dinamikleri" güçlenmiş ve belli bir dengenin kurulmasına sebep olmuştur. sosyalizm modern sanayi medeniyetinin frenidir. fren arabanın selametine hizmet eden aksam arasındadır. gidip bir ağaca toslamanıza engel olur. motorla zıt etki gösterse de aslında aynı yapının varlığına hizmet eder. toynbee'nin tabirini kullanırsak, her ikisi de batı medeniyetinin karşılaştığı meydan okumaya verdiği cevaplardır, ortak bir sürecin ayrılmaz sonuçlarıdır.

(örnekte kapitalizme motor, sosyalizme fren dedik diye, lafı tersinden anlayıp sosyalizmin gelişmeyi engelleyen bir takoz olduğunu söylediğimizi zanneden olursa, o kendisi takozdur. örneği fazla ciddiye almayın, sadece zıt etkili yapıların, ortak bir üst yapının faydasına işleyebileceğini açıklamak için kurguladım bu örneği. diğer yandan motor, fren, o kadar da uyumsuz değil hani...)

(sirkencubin, 25.02.2003 20:34)

karagöz-hacivat ilişkisidir, al gülüm ver gülüm ilişkisidir, iyi polis-kötü polis oyunudur. dünyanın her yerinde "göstericiler" ve "polis" çatışır, savunanlar ve karşı çıkanlar vecd içinde birbirine girer, ama sonunda hep kırılan kol yen içinde, yarılan kafa börk içinde kalır. balta dalları budar, köke dokunmaz, çünki ortada tek bir kök vardır, ortak.

(sirkencubin, 29.06.2004 12:31)

kapitalizmi yaşatan şeyler arasında sosyalizmi unutmamak gerekir. meydan tamamen sermayedarların aç gözlülüğüne kalsaydı sistem çoktan duvara toslayacaktı. din ise bu şeyler arasında yer almamaktadır. aksine sermaye ve üretim gücü, avrupa'daki gelişme sürecinde din kurumlarını baskı altına alarak ve hristiyan şeriatını hadım ederek hakimiyet kurmuştur. protestan iş ahlakının gelişen kapitalist kültürle uyum göstermesinden söz edilebilir, ancak bunun kapitalizm için bir temel direk sayılıp sayılmayacağı da tartışılabilir.

(sirkencubin, 08.02.2004 00:48)

#422619 - sirkencubin  - 29.10.2011   13:02

ramazanda oruç tutmadığını belli etmek / ekşi

âdâb-ı muâşeretimize göre ayıp telakki edilen bir husustur. herhangi bir sebeple oruç tutamayanların oruç tutuyormuş gibi başkalarını kandırmalarına gerek yoktur, ama umumî havaya uyar ve oruçlu olanların yanında yiyip içmezler. eskiden buna gayr-ı müslimler bile dikkat edermiş. ne var ki âdâb-ı muâşeretimizin teşekkül edip yerleştiği zamanlarda insanların oruç tutmamaları istisnai bir hal idi ve bugünki cemiyette aynen tatbik biraz zor.

imdi, oruç tutmayan kimdir, nerededir, oruç tutmadığını ne şekilde belli etmektedir, maksadı nedir diye bir düşünmek lazım. oruç tutmayan bir kişi, müslüman ise ve mazeretsiz orucu terk etmiş ise pekâlâ ayıplanabilir. ama aslolan olumlu yaklaşmaktır. adamın kafasını bozup da iyice oruçtan soğutmaktansa, güzellikle yaklaşmak en iyisidir. oruç tutmayan kişi müslüman değilse, zaten onu oruç tutmadığı için kınamanın bir mânâsı yoktur.

oruç tutmadığını belli etmek ya yiyip içmek suretiyle olur veya o esnada herhangi bir ramazan yasağını delmeksizin başka bir fiille veya sözle belli etmek suretiyle olur. oruç tutması gerektiğine inanmayan kişi, oruç tutmadığını mesela sözlü olarak bildirirse bunda abes bir taraf yoktur. yiyip içmesi hoş değildir, ama gidip ensesinde boza pişirmenin de alemi yoktur. kendi nezaketsizliğidir, kendi imajından başkasına da pek bir zararı dokunmaz.

çoğu kimsenin oruç tutmadığı yerlerde oruç tutmayanların davranışlarında hususi bir itina göstermesi çok mühim olmayabilir. ortamı bozmuş olmaz, hassas davranırsa nezaketi sebebiyle takdir edilir sadece. yaygın olarak oruç tutulan yerlerde çıkıntılık yapmamak haliyle daha fazla önem taşır.

oruç tutmadığını belirli bir kasıt olmaksızın belli etmenin de tuhaf bir tarafı yoktur. oruç tutması gerektiğine inanmayan birinin, oruç tutmadığını saklamaya çalışması mânâsız olacaktır. oruç tutanlara inat olsun diye davul çalarak oruç tutmadığını belli etmek öküzlüktür, ama bunlara da kaba davranmak yanlıştır. yaygın olarak oruç tutulan ve oruç tutanlarla tutmayanların bir arada yaşamasına alışık olunmayan yerlerde konu ile ilgili bir kültür gelişmemiş olabileceğinden insanlar abartılı hareketlerde bulunabilirler, hatalıdır, abartıldığı kadar da yaygın değildir.

bu arada hiç oruç tutmamış kişiler için not: oruçlu birinin önünde yiyip içmemek hususu onun nefsini zora sokmamakla çok ilgili değil, daha çok manevi havayı bozmakla ilgili. çoğu zaman birinin yanında yiyip içmesi oruçluyu pek etkilemez. hele kısa kış günlerinde insanlar oruç tuttuklarını bile fark etmeden iftar vakti gelmektedir. ancak ağır sigara tiryakilerinin yanında sigara içmeseniz iyi olur.

türk usulü / ekşi

türk usulü :

genel esasları idare etmek ve ihlal etmek prensiplerine dayanır. rasyonel düşünce ile o kadar alakasızdır ki taban tabana zıt olduğunu bile söyleyemezsiniz. iki şeyin zıt olabilmeleri için benzeyen bir tarafları olması gerekir. yine de her durumda kötü olduğunu söylemek mümkün değildir, bu da başka bir varoluş tarzı. ama sadece alışkanlık, görgü, zevk ve tercih meselesi olan hususlarda bile türk usulünün aşağılanması adet olmuştur. türk usulü diye küçümsenen şey, asansörü durmaması gereken katta durdurma ve üç vakte kadar bozma teknikleri ise, eyvallah, atış serbest. yerde yemek yemek, sonra yediğini yere yakın vaziyette ihraç etmek gibi hususlar ise kültürel kod sayılır, b.. atanlara gücenirim, hatta patırtı çıkmayacağını bilsem dombili, taocu diyesim gelir, ama ortalığı karıştırmaya değmez.

(sirkencubin 02/11/2011 00:42)

türk usulü başarı formülü:

"türk usûlü" formül olmaz, formül olursa türk usûlü olmaz. bu bakımdan çelişik bir ifadedir. türklerin başarı konusuna odaklanma durumları hakkında da spekülasyon yapılabilir, ama sabah sabah ne gerek var? japonya'da her yıl on bin yöneticinin başarısızlık yüzünden intihar etmesi rivayetinin işaret ettiği olguyu bir uca koyarsak, "türk usûlü"nün ortanın diğer tarafında kalması muhtemeldir, yani başarı kavramı ile pek bir alış verişimiz yok gibi görülüyor. türk usûlü denebilecek bir şey varsa, yumurta kapıya sıkışınca küreklere asılmaktır denebilir. az zamanda çok ve büyük işler başarmayı severiz. böylece çok zamanda keyfimize bakacak vakit kalır. az zamanda bir şey yapamıyorsak, yapmayız. esasta çok da kötü bir şey değil belki, ama milletlerarası rekabet ortamında lehimize olmuyor bu alışkanlıklarımız.

(sirkencubin 02/11/2011 00:43)

türkiyəlilərin şərq gündəmindən uzaq qalması / öz aramızdı

türkiyelilerin garb gündeminden uzak kalması ile tamamlanmaktadır ve türkiyelilerin içeride birbirini yemekten dışarıya bakacak halinin kalmamasından kaynaklanmaktadır. bir sebebi de türkiye de bürokrasinin ve ziyalıların zihniyetidir. bunlar garba bir hayal, bir ideal olarak yaklaşırlar, asri olmayı hedef ittihaz ederler, ama bununla alakalı vizyonları ekseriyetle bir asır önce yarım yamalak edinilmiş malumata dayanır, garbın kendisine değil hayaline aşıktırlar. yurt dışında neler olup bittiğini takip eden az sayıda kişiyi de dinlemek istemezler, içine kapanık ve 1930’lu yıllarda takılıp kalmış bir entelijansiyası vardır türkiye’nin ve kendini en ilerici, en asri, en garpçı addeden zümrenin avrupa birliği ne ve standartlarına en fazla itiraz eden zümre olması da meraklı husustur. ezcümle avrupasız bir avrupailik icat etmişlerdir. bir kısmı da aynı marazlı alakayı şimal istikametiyle yaşarlar. bu zümrenin şarkla alakası ise kompleks kelimesiyle hulasa edilebilir. bunlar şarkı her nevi geriliğin, kötülüğün, pisliğin kaynağı olarak görürler. 1800'lü yıllarda amerika nın cenubunda bir çiftlik ve malikane düşünün, her tarafta zenci köleler, tarlalarda çalışıyorlar, bir kısmı da malikanede hizmetçi. hizmetçi olanlar beyazlara hayran ve sahip diye, efendi diye yere göğe sığdıramıyor iken, tarlada çalışan zencileri de "pis zenciler" diye tahkir ediyor. işte türkiye ziyalılarının hali bu hizmetçiye benzer. türkiyenin matbuatı da aynı haldedir ve vaziyetlerini hakikate göre değil, iktidara göre tayin ederler. neticede hiçbirinin kendi çöplüklerinin dışında ne olduğu ile alakası yoktur. "sol" manzarası bu, "sağ" manzarası da çok farklı değil, onlar da okuma yazma işlerinde geriden gelmekte, gündelik meselelere ve solla hesaplaşmaya kilitlenmiş vaziyette. neticede kimsenin dünyayla alakadar olacak hali kalmıyor. gazete manşetlerine bakarsanız, the guardian, the washington post ve asahi shimbun aynı konuyu yazarken, türkiye’nin tamamen başka işlerle uğraştığını görürsünüz. 24/7/2009

türkiye'nin muhafazakarlaşması / öz aramızdı

muhafazakarların giderek sekülerleşmesi sebebiyle tersine dönen süreç. mesele köy hayatı ile şehir hayatı arasındaki çelişki değildir. geleneksel kültür ve modern medeniyet arasında bir çekişme mevcuttur. şehirde eski medeniyetin izlerine daha az rastlandığı için, şehir hayatı geleneğe göre yaşamak isteyenlere bir alternatif sunmadığı için, geleneksel kültürün köylü versiyonunun şehre taşınması gibi bir zaruret hasıl olmakta, bu da karşıdan bakınca köylüleşme gibi görülmektedir. ne var ki, bu bir geçiş sürecidir. köy hayatının formları şehir hayatının ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli gelmemektedir. muhafazakar sınıf eski değerlerini yeni formlarla ifade etmek gibi bir meydan okumayla karşı karşıyadır. çoğu zaman da kolaya kaçılmakta, modern formların sözde yerli versiyonları üretilerek, durumu kurtarmakla yetinilmekte ve galip durumdaki medeniyete teslim olunmaktadır.

10/3/2009

türk islam sintezi / öz aramızdı

islamcı milliyetçilik veya milliyetçi islamcılık da denebilir bu fikre, maksat sentez aramak veya zıtlardan bir bütün çıkarmaya çalışmak değildir. "önce türk müsün, müslüman mısın" tarzındaki abuk bakış açısını eleştiren bir görüştür, islam ı üst sistem olarak ele alır ve millet vakıasının benimsenmesinin islamla çelişmediğini ifade eder. meseleyi biraz daha derinleştirmek için ittihat ve terakki döneminde bahis mevzuu olan "üç tarz-ı siyaset" meselesine bakmak gerekir. üç siyaset tarzı, o dönemde hakim olan üç eğilimi ifade etmektedir: garpçılık, türkçülük ve islamcılık. sentez tarzındaki bir görüş, bildiğim kadarıyla ilk defa ziya gökalp tarafından "türkleşmek, islamlaşmak, muasırlaşmak" teziyle ifade edilmiştir. bu üç temayül daha sonraki dönemlerde de türkiye de fikri hayatın seyrini belirlemiştir. türklüğü temel dava alan ve dini, fikriyat için esas bir mesele olarak görmeyen kutup ile, islamiyeti davasına esas kabul eden ve millet fikrini reddeden kutbun ortasında, her iki eğilimi de benimseyen ve birbiriyle çelişkili görmeyen bir grup vardır ve türk islam sentezi veya türk islam ülküsü ifadeleri bu grubun görüşünü ifade etmektedir.

ziya gökalp a göre medeniyet bütün insanları birleştiren büyük bir daire, din onun altında bulunan ve onu birkaç parçaya bölen müteaddit daireler ve milliyet de din dairesinin altında kalan ve kültürle ifade edilen nihai dairedir. erol güngör e göre, medeniyet dairesi din dairesiyle örtüşür, her dinin kendi medeniyeti vardır ve bu medeniyet o dine mensup milletleri birleştirir. s. ahmet arvasi ye göre ise, medeniyet dairesi milli bir dairedir. arvasi, türk islam ülküsü görüşünü bir medeniyet davası olarak ele alır. buna göre bir medeniyetin terkibinde bulunan unsurlar, din, ilim ve kültürdür. kültür her milletin kendisine mahsus olduğu için, medeniyetler de milletlere mahsustur, ancak terkipte dinin de bulunması bir takım medeniyetleri birbirine yaklaştırır. bugün için türk-islam medeniyeti inkıraza uğramıştır, onu ihya etmek için hem ilim, hem din ve hem de kültür sahalarında ilerlemek gerekir.

yazarların görüşlerini uzun zaman önce okuduklarımdan hatırımda kalanlara göre yazdım, hata varsa affola. kanaatimce üç yazarın da haklı olduğu noktalar var, en doğru bulduğum da arvasinin görüşleri, ama ona da bir iki şerh konabilir. ezcümle medeniyet beşerî mi, dinî mi, millî mi suali biraz yapma bir sual, hangi ölçekten baktığınıza göre bu görüşlerin üçü de doğru olabilir. kültür ve medeniyet birbirinden ayrı değil, aynı şeyin iki vechesi denebilir. keza ilim de, din de ne kültürden, ne medeniyetten bağımsız. türk islam sentezi fikrini doğru anlayabilmek için din ve kültür arasındaki ilişkiyi irdelemek gerek, fikrimce kültürü dine aykırı bir şey gibi gören ümmetçi islamcı görüş hatalı. diğer taraftan din derken kastedilen islam dini ise, onun "bireysel planda kalması gerektiği" ve benzeri görüşler de hatalı, islam dini fert hayatını, toplum hayatını, fertlerin birbiriyle ve toplumla ilişkilerini, devleti ve devletler arası ilişkileri denetleyen bir dindir, bir müslüman için bir hayat ekseni teşkil eder ve bu eksen üzerinde, islam ı hesaba katmayan ideolojilere yer bırakmaz. son olarak dinde reform beklentilerinin de hatalı olduğunu söylemek gerek, islam kaynakları belli ve sabit bir dindir, değiştirilmesi sözkonusu değildir. dini, içinde yaşadığınız şartlara göre değiştiremezsiniz, bilakis her yeni nesil, içinde yaşadığı dünyayı vahye dayanan esasların ışığında dönüştürmekle mükelleftir. yeni sorular elbette yeni cevaplar ister, ama bu yeni cevaplar da insanlığın değişmez ölçülerine dayanmalıdır.

not: bu hususta mehmet niyazi özdemir in islam devlet felsefesi adlı eserine müracaat edilmesi de faydalı olabilir.

22/4/2009

türk islam sentezi eklektik bir fikir midir? eğer türklük/ türkçülük derken belirli ve değişmez esasları bulunan bir vakıayı kastediyorsanız ve bunlar islam/ islamcılık esasları ile çelişiyorsa, bu fikri eklektik bulmanız tabiidir, ancak bu görüşünüz türklük/ türkçülük anlayışı sizinkinden farklı olanları bağlamaz. kültür dış tesirlere kapalı, değişmez bir vakıa değildir; bilakis başka kültürlerle alışverişte bulunarak gelişir. dağların, ormanların arasında kapalı kalmış, izole bir kabile değilseniz, saf bir kültürünüzün olması mümkün değildir. vaktiniz varsa orkun kitabelerinde geçen çince menşeli kelimeleri sayabilirsiniz. islam dininin ve diğer müslüman milletlere ait kültürlerin tesirlerini taşıyan bir türk kültürü anlayışını reddediyorsanız, karahanlılardan bu yana geçen türk tarihinin yaklaşık bin yıllık kısmını büyük oranda reddediyorsunuz demektir.

islam dininin gereklerinin türk kültürü üzerinde belirleyici ve düzenleyici olması, buna mukabil islam dininin, türk kültürüne veya başka bir şeye göre değiştirilememesi, yani birinin diğeri üzerinde baskın olması, sentez fikrini manasız kılar mı? bu da sentez deyince ne anladığınıza bağlı. // biri diğeri üzerinde belirleyici olunca, gerçekte sadece belirleyici olan var ve diğeri yok demektir// diye düşünüyorsanız, gerçekte ortada bir sentezin bulunmadığını düşünebilirsiniz. ancak dini sabit ve kültürü de değişken birer vakıa olarak anlayan biri için, ikisinin eşit ağırlıkta olmasını beklemek saçmadır. islam dininin esasları, allah tarafından bildirilmiş esaslardır ve hiçbir kulun onları değiştirme yetkisi yoktur. kültür ise, ister dinin tesiriyle, ister başka şeylerin tesiriyle zaten sürekli değişmektedir. tarihte islamla çelişen bir takım türk adetleri var olmuşsa ve siz bunları terk etmişseniz, bu sizi türk olmaktan çıkarmaz, yahut türkçülüğünüze halel getirmez. bir müslümanın // ben türklüğümü bildiğim gibi yaşarım, islam karışmasın// demesini beklemek saçmadır. milli varlığına ve kültürüne sahip çıkmayı dine aykırı gören ümmetçi görüş gibi; dini milli hususiyetlere ters gören veya bunlara karışmadan kendi köşesinde oturmasını bekleyen görüş de hatalıdır.

türk islam sentezi, türk olmakla müslüman olmak arasında bir seçim yapma gereği duymayanların, dini ve milliyeti birbirine muhalif görmeyenlerin fikridir. bu fikrin sentez kelimesiyle ifade edilmesi tuhaf geliyorsa, isteyen istediği kelimeyi kullanmakta serbest.

türkün gök tanrıya inanmaya hakkı var mı, yok mu? isteyen istediğine inanır. gök tanrıcı, şamancı, hristiyan veya musevi olmak bir kişiyi türk olmaktan çıkarmaz, müslüman olmaktan çıkarır. bir insan hem müslüman hem başka dinden olabilir mi, mantık bunun neresinde? bir türk kür şada, bagatur (mete) yabguya, attilaya sahip çıkabilir, ama eğer müslüman bir türkse bunlardan birini, hz. ebubekirden, hz. ömerden, hz. osmandan üstün tutamaz. bir düşünün bakalım, peygamber // ali bendendir// diyor, ama bir müslüman da (haşa) // yok ey peygamber, sen bu işi iyi bilmiyorsun, benim fikrimce cengiz aliden bin defa daha üstündür// diyor, böyle bir şey olabilir mi, bu hangi mantığa sığar? müslümanlarla kafirler savaşmışsa, müslümanlar müslümanları tutar ve müslümanların tarafında savaşanları üstün tutar, bunun neresi mantıksız?

müslüman olabilirsin, ama bunu türklük meselelerine veya dünya işlerine karıştırma denebilir mi? bir kişi bunu hangi mantıkla savunabilir? islam her şeye karışmasın, başka şeylere dominantlık etmesin, başka şeyler islama dominantlık etsin diyen bazı şahıslar da bizde antipati uyandırıyor.

24/4/2009

spor / milli

bence beden terbiyesi veya idman gibi kavramlarla spor kavramı arasında çok ciddi bir fark var. spor sadece sağlığı korumak veya güçlenmek gibi maksatlarla yürütülen bir faaliyet olmaktan öte, bir tür dini faaliyet, bir kült gibi sürdürülüyor. insan bedeninin kutsanması ve ilerleme inancının yansımasının aranması bu tavrın esası. bir de taraftarlık üzerinden rekabet kavramının kutsanması sözkonusu, kendi gölgesiyle bile kavgalı batı medeniyetinin komplekslerini ehlileştirdiği bir saha spor.

12/06/2009

kız / milli

türk kültüründe kız kelimesi, cinsiyet ifade etmekle birlikte cinsellikten çok sosyal statü ile ilgili bir mânâ ile kullanılır. evlenmemiş genç kadınlara kız denirken vurgulanan, "bakire" oldukları değil, evli olmadıklarıdır. evli olup olmamak, türk kültüründe önemli bir konudur, mesele aile yapısı meselesidir. anadolu'da bulunanlar bilirler, "kız" aşamasını "kadın" aşaması değil, "gelin" aşaması izler. birini sorarken "filanca kız mı kadın mı" diye sormazlar, "kız mı gelin mi" diye sorarlar. kız kelimesini sadece çocuklar için kullanan, ergenlik safhasındaki kişileri ise kadın olarak adlandıran görüş türk kültürüne uymamaktadır. ortada iki ayrı dünya ve her birinin kendi bünyesindeki sosyal rollere uygun olarak kullandığı kelimeler bulunuyor, birinin gerçeğini diğerinin kelimeleriyle ifade edemezsiniz, kavram kargaşasına yol açarsınız. dahası, başkalarının terimlerini kullananlar zamanla onlar gibi düşünmeye ve onlar gibi yaşamaya başlar.

o değil de, benim anlamadığım şu: on üç yaşından büyük herkese kadın diyorlar, bu dönemde cinsel hayatın yavaş yavaş başlayabileceğini kabul ediyorlar, hatta bazen kızı korumak için yapılacak muayene meselesinde, özgürlük kavramı üzerinden tantana çıkarıyorlar ve lakin iş evlilik meselesine gelince durum ters dönüyor, on sekizden önce evlilik lafı etmek ilkellik oluyor, sapıklık oluyor. demek ki bu zihniyete göre 13-18 arası cinselliğin iyi bir şey olduğu, ama evliliğin kötü bir şey olduğu bir dönem. ve minel garaib...

16/06/2009

sorumluluk alma yaşı / ekşi

medeni hukuk ve ceza hukuku açısından düşününce reşit olunan 18 yaş bu ifadeyi karşılasa da, herhangi bir anlamda sorumluluk almaktan bahsediliyorsa, bu yaş sorumluluğun türüne ve sorumluluk alacak kişinin gelişimine bağlıdır. eskiden köylerde yürüyebilen herkesin bir vazifesi, yani sorumluluğu olurdu. bu bakımdan bu yaş 12 ay civarıdır denebilir. bugün bakkala göndermeye kıyamadığımız yaşta çocuklar, dağda bayırda hayvan güderlerdi. güttükleri hayvanlar hakkında sorumlu tutulduklarını, hayvanları kaybettiklerinde sopa yemelerinden anlayabiliriz. diğer taraftan öyle kişiler de vardır ki yüz yetmiş yaşına da gelse, hiçbir şey emanet edemezsiniz. bunun aksi olan, bir de sorumlu olmaktan çıkma yaşının bulunduğu kabul edilebilir. mesela belirli bir yaşın üzerindeki kişiler için ticari muameleler sözkonusu olduğunda rapor alınması gerekebiliyor. gereken ekleme ve düzeltmeleri hukukçu arkadaşlardan bekliyoruz.

bu arada farik ve mümeyyiz olma konusu da sorumluluk alma yaşı ile alakalı olarak mütalaa edilebilir.

islam estetiği / ihl

islam medeniyeti dönemine ait sanatların zeminini teşkil eden estetik anlayışı. temelde, evrende görülebilen güzelliğin, allah'ın mutlak güzelliğinin yansımaları olduğu gibi bir fikre dayanır. böylece daha güzeli arayış, aynı zamanda allah'ı arayış halini alır. tabiatı taklitten kaçınan ve soyut olana yönelen bir estetiktir. anlık görünümler yerine devamlı olanı arar. bir türün tek tek örnekleri yerine, o türü oluşturan fertlerin ortak özelliklerini tasvir etmeye çalışır. gülü anlatıyorsa, herhangi bir gülden ziyade, bütün güllerden, gül idesinden bahsediyordur. şiir, hat, minyatür, ebru, mimari gibi pek çok alanda örnekleri vardır. daha ayrıntılı bir tasviri için beşir ayvazoğlu'nun aşk estetiği ve seyid ahmet arvasi'nin diyalektiğimiz ve estetiğimiz adlı eserleri gözden geçirilebilir.

#2278914 - sirkencubin  - 01.11.2011   21:50

köylülerden en çok nefret eden mevlanadır

vur abalıya tespitidir. "benim bir korkuluğum var, adı köylü, beğenmediğim her şeyi ona mal edip sabah akşam dövüyorum" tavrıdır.

bir kere köy köktür, asıldır, değerlerdir türkiye'de, şehir dejenerasyondur. maalesef köylü şehre gidene kadar türk şehir kültürü sebat edemeyip apartuman kültürüne mağlub olduğu için şehrin köyden gelene sunabilecek fazla alternatifi yoktur. türk ve müslüman olmak istiyorsanız köylü olacaksınız, yahut mehmet şevket eygi'ye talebe yazılacaksınız.

iki kere "şžehirde yaşamanın ilk kuralı 'bağımsız birey' olma gücüne sahip olmak" değildir, bizim kültürümüzde bağımsız birey diye bir şey yoktur, ferdi yok etmeyen, ama hükümran da kılmayan bir sosyal ağ içinde yaşarız biz, şehirde mahalle vardır. eskiden vardı yani.

üç kere, şehirde yapılmaması gereken yanlışlar diye bir liste yapıp altına bunları yapan köylüdür yazarsanız komik olursunuz.

#701795 - sirkencubin  - 18.09.2009   16:16

türk töresi

1. ziya gökalp'ın bu isimde bir kitabı vardır. 

2. sıra ve saygı kelimeleri ile özetlenir. "herkesin ve her şeyin bir yeri olmalıdır" cümlesi ile de ifade edilebilir. (ilkini vesile kılarak mehdi bey'e ve ikincisini vesile kılarak ihsan bey'e hürmetlerimi ve selamet dileklerimi arz ederim. bu iki hocamı anınca üçüncü bir hocamı daha hatırladım, mehmet ay, ona da hürmet ve selamet dileklerimi arz ediyorum.) 

3. töre örf kelimesinin türkçe karşılığıdır. türk töresi tarihi devamlılığı olan, yazılı olmayan türk hukuku demektir. komik bir şey değildir. ciddi bir şekilde "örfi hukukun modern toplumlarda yeri ve önemi" konulu felsefi bir eleştiri getirme ihtiyacı duyanlar bir yana, töreyi meclis kapısında büyüklerine el kaldırmak şeklinde anlamak ne kadar zibidilikse, konuyu maytap malzemesi yapmak da o kadar zibidiliktir nazarımda. 

4. töre kelimesi türe şeklinde de yazılır (misal: "türke boyun eğdirir yalnız türeyle yasa" n. a.). tür(ü)k kelimesinin türe ile aynı kökten geldiği ve manasının "türeli insan" olduğu şeklinde bir iddia bulunmaktadır. 

5. rahmetli ahmet kabaklı, 1975 ve galiba 1977 yıllarında, tercüman gazetesindeki köşesinde türk töresi başlığı altında töre anlayışını izah eden iki dizi yazı yayınlamıştı. 

(sirkencubin 25/10/2011 10:59)

behzat ç / mürteci

bu behzat çökelek dizisini beğenenlerin ekseriyeti gerçekçi ve de "bizden" diye beğeniyor görünüşe göre, fekat ben kendim şahsen hiç öyle bir hava alamadım diziden. tamam harun'un anası babası "normal" temsilciliğini yürütüyor, ama o kadar işte. o kadar "la'lı ma'lı" konuşmalara rağmen amerikan polisiyelerinden daha aşina bir hal hissettirmiyor. biraz daha bu gezegenden, hepsi bu. ismi gelmedi şimdi aklıma, şener şen'le cem yılmaz'ın polisiye filmleri bile daha aşina bir duygu uyandırıyordu. bu "bizden" hissini deli yürek'te, evde geçen sahnelerde hissetmiştim mesela, hatta sabri "len ben bu adamı gördüm sanki" hissi uyandırıyordu. "artis ahmet" abiyi daha önce görmüş olmanın katkısı var mı, bilmiyorum. kurtlar vadisi'nde ömer baba çok yapmacık duruyor, ama mesela ezel'de, ömer'in ana-babası, "tanıyom ben bunları, gittim bu eve" hissi uyandırıyor. angara sokakları televizyonda görünce los encılıs sokaklarından farklı görünmedi gözüme, ki angara sokakları fiilen üzerlerinde yürüdüğünüz zaman bile çok gerçekçi, çok "bizden" bir duygu vermez, halüsinasyon gibidir, "derealizasyon" duygusu uyandırır, genelde kasvetli, bazen kabusvari, alışırsanız ara ara keyifli, ama keyifliyken bile tuhaf ve "aslında o anda orada değilmişsiniz gibi" yad, yadırgı. ülen angara, her tarafın gerçek olsa kaç yazarsın, yalan angara... ha bir de dtcf binası var, angara'dan beter diyeyim, siz anlayın.

(sirkencubin 09/05/2011 10:07)

müslüman adeti

müslümanlara has adet, geleneksel uygulama. adet deyince işin içine kültür boyutu da giriyor, müslümanlara mahsus ile islama mahsus arasındaki ince farka dikkat etmek gerek. islam deyince dinin kendisi, vahyolunan akla gelir, ama müslümanların her hal ve hareketi vahyolunan dine uygun olmayabilir, bazı müslüman adetleri islam'a ters bile olabilir. bir şeyi müslüman adeti yapan, bir kısım müslümanların onu adet edinmiş olmasıdır, ama doğru ama yanlış; ister islamla ilgili olsun, ister ilgisiz...

(sirkencubin 17/08/2009 13:31)

bir haylicesi mideyle ilgili bunların: 

(bkz: helva) 

(bkz: aşure) 

(bkz: lokma) 

(bkz: mevlüt şekeri) 

(bkz: kandil simidi)

(sirkencubin 17/08/2009 13:39)

mektup yazma kültürünün kaybolması

semercilik kültürünün kaybolmasından farklı bir hadisedir. cânım el sanatlarımız zamana yenik düşüp giderken, içimiz cızırdasa da, "yaşatılsa, ihya edilse" diye düşünsek de, kimsenin merkebe binmeyi hayal bile etmediği bir çağda bu işin belli bir noktadan öteye gidemeyeceğini de biliriz. lakin mektup yazma kültürünün kaybolması, meramını ifade edebilme kültürünün kaybolması ile bir arada olunca, ne kadar canımız sıkılsa, keyfimiz kaçsa yeridir. kolaylığa kimsenin itirazı yok, ama mektubun fonksiyonunu smsle karşılayamazsınız. mesele sadece kuru bilginin, haberin nakledilmesi değildir. üslup, incelik, fikir ve his derinliği, mektup kültürünün kaybolması ile birlikte ortadan kalkmakta gibi görünüyor. diğer taraftan mektubun başına gelenler, hadisenin aslı değil ârazı muhtemelen. ancak mektup ile ifade edebileceği bir meramı olmayan biri, neden mektup yazsın? endişe etmek gerekiyorsa, buradan başlamak gerek. yoksa mektup yazma kültürü, derinliğini yitirmeksizin e-mail yazma kültürüne istihale ediyorsa, başımız üstüne...

müslüman olayım derken arap olmak

muasır medeniyetler seviyesini yakalayayım derken fransız olmak kadar imkânsız bir durumdur. ancak bu tür iddialarla ortaya çıkanların* islam dinine fransız kaldıkları ve sapla samanı ayırmaktan aciz bulundukları gözlenmektedir. bu arada kendilerine bir şey anlatılmaya çalışıldığında kulaklarını iki elleriyle tıkayıp bağıra çağıra şarkı söylemeyi alışkanlık haline getiren bu monşerler bir tarafa bırakılırsa, aslında türkiye'de yaşayan hemen herkes, hiç arapça bilmese bile ezanı bal gibi anlar. bir yıl mı, bir buçuk yıl mı bilemeyeceğim, daha önce benzeri bir tartışmada geçtiği için teferruatını tekrar yazmayacağım, isteyen arar bulur, şu anda okunan ezan sayın cumhurbaşkanımızın türkçesinden daha türkçedir.

(sirkencubin, 27.07.2004 14:16)

canı sıkılan cengâverlerin sahaya çıkıp araştırabilecekleri husustur. mesela çıkın sorun bakalım, "allahü ekber" ve "la ilahe illallah" gibi sözlerin mânâsını bilmeyen kaç kişi var, cadde ve sokaklarda.

böyle havai bir ortamda, neyin islam dinine has olduğunu neyin arap kültürü ile alâkalı olduğunu, neyin insanı asimile edeceğini, neyin etmeyeceğini tartışmayı abes buluyorum. "kot pantolon giymek sizi ne kadar amerikalı yapar" gibi daha rahat anlayabilecekleri sorular da sorulabilir, ama ona da gerek yok. meraklılar ellerine bir plastik kova alıp kumsalda istedikleri "tezi" üretebilirler. hava müsait...

(sirkencubin, 27.07.2004 14:33)

öz kültürünü korumayı irtica sanmak

iki medeniyet arasında kalmış gayretkeş kişilerin sıklıkla yaptıkları bir hatadır. grek siteleri ve roma devleti dönemine kadar uzanan ve kendine has özellikleri olan sınıflı toplum şeklini tanımayan, ortaçağ'ın kilise baskısı dönemini yaşamamış, rönesans, reform, aydınlanma gibi süreçleri geçirmemiş bir toplumu, şeklî bir takım değişikliklerle avrupalı/ batılı yapabileceklerini hâlâ safdilane bir şekilde savunan kişilerdir bunlar. çoğu aslında iyi niyetli olsa da, şuursuz ve şartlanmış bir şekilde davranırlar, bekledikleri sonuçları alamadıklarını, toplumu benimsedikleri projelere göre yeniden formatlamakta başarısız olduklarını gördükçe de hırçınlaşırlar. bir milletin kültürü tarih içinde şekillenen, çeşitli iç ve dış faktörlerden etkilenmekle birlikte kendi tabiî seyrini takip eden bir varlıktır, zorlama yoluyla değiştirilmeye çalışıldığı zaman dayatılan yenilikleri kusar.

zor zamanlarda (mesela türkiye'nin 1683'ten 1922'ye kadarki tecrübeleri gibi) kendini koruma refleksi, kendine de zarar verebilen şiddetli bir içe kapanma ve kendini tekrarlama eğilimi şeklinde ortaya çıkabilir. böyle bir tepkiye kapılan toplum elzem veya fuzuli, faydalı veya zararlı her yeniliği reddetme eğilimi gösterir. iktidar alanında kendisini beklediği şekilde temsil edebilen, kendi dilini konuşan ve anlayabilen aydınları bulamadığı halde ise tepkisiye kendine de zarar vermeye başlayabilir. böyle bir durumda aydınlara düşen, toplumu aşağılayarak cebir ve tahakküm yoluyla ve toplum mühendisliği tarzında bir çalışma ile değişmeye zorlamak olmamalıdır. kültür, değil bir şahsın, bir grubun, bir neslin planlamasıyla bile oluşup gelişemeyecek kadar kompleks bir varlıktır. hiçbir zaman tamamen kendi haline bırakılması düşünülemese de belirli bir tarafa inat ve ısrarla yönlendirmeye çalışılması da zarardan hâli değildir.

türkiye örneğinde, toplumun batı medeniyeti karşısında gündeme gelen yeniliklere karşı ilk tepkisi topyekün reddetmek olmuş, ancak zaman içerisinde bu tepki dengelenmeye başlamıştır. birinci dünya savaşı yıllarına gelindiğinde en hızlı garbçısından en koyu islamcısına kadar herkes batı'dan bir şeyler alınması hususunda hemfikirdir. ancak hadiselerin seyri halkın bu sürece sağlıklı bir şekilde katılmasına imkan vermemiştir. halkın hissî tavırlar ve tepkiler yoluyla kendi varlığını korumaya çalışması bir yere kadar olumlu sonuçlar verirken, halkın değerlerini benimsemiş aydınlar tarafından rehberlik görmediği zaman kendi bildiğini yapmak zorunda kalan halk tarafından uç noktalara da taşınabilir. yerleşik din eğitimi sürecini ortadan kaldırırsanız, halk bu eğitimi kendi imkanlarıyla ve kendi bildiği gibi yapmaya başlar, sonuçtan şikayet etme hakkınız olmaz. millî bir mimari anlayışı ile halka örnek olmazsanız o kendi bildiği gibi beton kubbeler ile şehirleri kuşatır, söyleyebilecek sözünüz olmaz. müzik konusunda aşırı müdahaleci olmanız arabeski ortaya çıkarır. kılık kıyafet konusundaki zorlamanız fatih sokaklarında görmekten şikayetçi olduğunuz zevksiz cübbe modellerini meydana getirir. örnekler sayılamayacak kadar çoktur ve türk kültür hayatı batıcı aydın-muhafazakar halk ikilisi tarafından baltalanmaya devam etmektedir. aydınlar halka "muhafaza etmenin" daha olumlu örneklerini sunabilene kadar da devam edeceğinden şüphe duyulmamalıdır.

kültür, tarifi üzerinde neredeyse hiç ittifak olmayan çok tartışmalı bir kavram olmakla birlikte, her ülkede ve her çağda inançlarla ilişkili taraflarının olduğu inkar edilemez. halkın inandığına inanmıyor olabilirsiniz, ama kültür konusunda yeni bir şey ortaya koyarken onun inandıklarını hesaba katmazsanız yenilikleriniz elinizde patlayabilir.

derin mevzudur, mümtaz turhan'ın kültür değişmeleri adlı eserinde oldukça güzel işlenmektedir. keza beşir ayvazoğlu'nun geleneğin direnişi adlı kitabı da konuya "başka bir açıdan" bakabilmek için okunmasında fayda olan bir eserdir.

(sirkencubin, 04.06.2003 13:39 ~ 13:42)

bir örneği de meslekî ihtiyaç sebebiyle bile olsa arap harfli türk yazısını okuyabilenlerin varlığı karşısında hayrete kapılan, dehşete düşen akademisyenlerin tavrında görülebilir. türklerin ancak 1928'den beri yazı yazan bir millet olduğunu sanırlar.

(sirkencubin, 04.06.2003 14:34)

sözlükteki varoş karşıtlığı / ekşi

kurgusal bir algılamadan kaynaklanır. şehri barbar sürüleri tarafından kuşatılmış kutsal bir şato gibi görmenin neticesidir. bütün olumsuzlukları başkalarına, "ötekine" yüklemek tabii bir insan davranışıdır, ancak çok da marifet değildir. bir kere hadiseyi kabataslak bir merkez-çevre çatışmasına indirgediğiniz zaman ortadaki olguyu kaybetmiş, onun yerine bir karikatür hakkında fikir yürütmüş olursunuz. tıpkı varoş kelimesiyle damgaladığınız çevrelerin zihninde de bir "biz ve onlar" ayrımının olması, onların da sizi kafalarındaki imajlara, karikatürlere göre algılaması ve suçlaması gibi... karmaşık ve hareketli bir sosyal ortamı bu kadar basit bir klişe ile açıklamaya çalışmak hatalıdır. bir kere "biz ve onlar" skalasını kafanızda kurdunuz mu, konuya sağlıklı yaklaşma imkanınızı kaybetmişsiniz demektir. bunun üzerine inşa edeceğiniz fikirler de hakikatle ilişkili olmayacaktır. hadiseyi bir şehirli-köylü veya merkez-çevre dikotomisine indirgememek gerekir. "bütün yabaniler oradan geliyor" türü ifadeler gibi, "aslında oradakilerin hepsi yabani değil; biz onlara değil, kötülüğe karşıyız" şeklindeki bir yaklaşım da çok sahih sayılmaz. sosyal tabakalar arasındaki hareketlilik çeşitli grupları birbirinden kesin çizgilerle ayırmayı imkansız kılacak seviyededir. diğer taraftan yaşanan medeniyet krizi, çevre kadar, belki daha da fazla merkezi de etkilemiştir. varoşu, kenar mahalleyi, kırsal, köyü bir tarafa bırakın da kentten bahsedin biraz. kentte, "şehirden", "medineden", "siteden" geriye ne kaldı? kent hangi değerleri üretti? insanlar ne verdiniz de alamadılar?

(sirkencubin, 02.01.2005 14:06)

konu varoşla değil de insanlığını kaybetmekle ilgiliyse, ona göre bir isimle anmak gerek. yoksa merkez-çevre çatışması kaçınılmaz oluyor. bunun yanında insanlığını kaybetme oranının merkez ve çevre arasındaki durumunu neye dayanarak söylüyoruz? hangisi ne kadar insan, nasıl ölçüp de biliyoruz? ayrıca merkez nerede biter, çevre nerede başlar? var mı böyle bir sınır? konu varoştan gelen insanların yaptığını hoş görmek-görmemek meselesi değil. elbette her suç cezalandırılmalı, her ahlaksızlık tepki çekmeli (bu tepkinin ardışık entylerle sözlükte sergilenmesi şart olmasa bile), kimse şu veya bu gruptan diye kayırılmamalı. ama çirkinliği "varoş" diye açıklamak, aynı zamanda kategorik olarak varoştan olmayanı kafadan aklamak ve sonuçta dolaylı olarak varoştan olmayanlar ne yaparsa yapsın hoşgörmek olmuyor mu? neye karşıysak onu kendi adıyla zikretmeliyiz. ne sistem kurbanlarını kayıralım, suç işlemişlerse, ne de sistemi işletenleri. ama burada görmek gereken başka bir şey daha var. söylemdeki bir karşıtlığın aksine, ortada bir ayrılık, karşı karşıya olma hali değil, bütünleşik olma hali, bir birlik var. varoş ve elitler diye iki ayrı bütünün çatışması yok, ortada tek bir yapı, tek sistem var. kent, "medinenin" değerlerini öğütmekle ve "sitenin" değerleri diye, oluk oluk kazurat akıtmakla meşgul bir değirmen ve sen, ben, o, şunlar, bunlar, yani "biz hepimiz", bilerek veya bilmeyerek, isteyerek veya istemeyerek, az veya çok bu işin içindeyiz, birer parçasıyız. vadinin derinliklerindeki çakal da, kayalara tünemiş kuzgun da aynı oyunu oynuyor. "kenarın güzelleri" de, şehrin kişizadeleri de aynı işin içinde. çamur lastiklere bulaşıyor diye, direksiyonun, egzantrik milinin böbürlenmesi ne ifade eder? ortada bir şey varsa, bunu el birliğiyle inşa ettik. kimin payının ne kadar olduğunun hesabı ayrı bir şey. ama her şeyi söylemenin bir üslubu var. birilerini karşınıza alır ve her şeyi haklı haksız demeden hepsinin üzerine yıkarsanız, üstelik bunu yaparken bir yandan da, o birilerinin içinde olmayan herkesin yünmüş yıkanmış olduğu gibi bir hava estirirseniz, sözleriniz incitici olmaktan, çatlakları derinleştirmekten başka işe yaramaz. her şeyin adını doğru vermek gerek.

(sirkencubin, 02.01.2005 16:00)